Odhaahda Maanta: Itooibya iyo Abiy oo Afka Carada Daray

Sadex sano ayaa laga joogaa xiligii uu Dr. Abiy Axmed qabtay xilka Raysal Wasaaranimada. Balamaha uu qaaday oo dad badanina ugu qushuuceen waxa kow ka ahaa so so af-jarida dagaaladii lagula jiray EPRD/TPLF. In kasta oo daganaansho la helay labadii sano ee hore, waxa hadeer Itoobiya ku habsaday xaalado cakiran, iyo arimo ka adag kuwii hore uu islahaa dawee.

Shanta arimood ee ugu inkaaran ee dawlada Itoobiya la soo daristay ayaa kuwan ah:
1. Biyo xidheenka Niil – in mudo ah mashruucan uu bilaabay RW la odhan jiray Meles Zenawi ayaa mar ahaa barta Itoobiya ku soo hirato. Maanta, waxa xaaladaha biyo xidheenka haraareeyey dagaal laga yaabo in uu ka dhex qarxo Suudaan iyo Masar oo dhinac ah iyo Itoobiya. Lama hubo in Isaayaaska Eriteriya gacan siin doono Abiy
2. Qasnada Itoobiya oo madhan – wax lacag adag la yidhaa uu gudhay. Intaas waxaa dheer rer-Galbeedka oo sanadkii 2019-2020 kharashka dawlada Itoobiya ku kabay lacag gaadhsaysa $5 billyan (oo 40% in u dhiganta kharijiga dawadu ku shaqayso) oon la hubin in la heli doono. Intaasi waxa dheer kharash kale oo dhinaca sirdoonka, la dagaalanka “argagixisada,” iyo lacago lagu siin jiray in la hirgaliyo dawlad wanaag ayaan la hubin in la siin doono.
3. Waa markii ugu horeysay ee Mareykan iyo dawladaha rer-Gelbeedku cunaqabatayn noocsn ku soo rogaan Itoobiya. Xataa xiligii Mengistu oo dhinaca shuuciga raacsanaa cuna qabatayn noocan ahi ma dhicin. Waxa aan la hilmaami karayn in dawlada Mareykanku ay naas nuujin jirtay Itoobiya marka laga soo bilaabo 1930hii (xiligii Xayle Selaase la caleemo saaray). Xataa in dhulka Soomaaliyeed lagu wareejiyo Itoobiya (ugu dambayn 1950hii) waxa Ingriiska dabada ka riixayey Mareykanka oo xiligaas rabay kuna guulaystay in saldhigii Qanyaw Station laga dhiso Casmara. Qanyaw Station waxa uu lameene ku ahaa laba saldhig oo kale uu Mareykanku ku kala lahaa Turkiga iyo Filibiin (the Philippines).
4. Tigray – Dagaalada Jabhadaysan ee Tigre oo 6-bilood jirsaday. Balantii Abiy ee ahay 15 beri ayaa lagu soo afjaray; iyada oon islaan ama halo oday aanu ku dhiman wax ka dambeeyey xasuuq, kufsi, dhac, iyo burburin ku aadan kaabayaasha Dhaqaale. (Fadlan “anaba TPLF ayaa nalaysi ha la soo boodin” ee doodaasi PP brobagandha u daa). Waxa kale oo aduunku la yaabay doorka ay ciidamada Eriteria iyo Askarta gaarka ah ee Axmaaradu ka qaateen dagaalka. Wax Itoobiya u hayaantay dagaalo Jabhadaysan.
5. Oromo Liberation Front – dhaqdhaqaa xornimadoonka Oromo oo dagaalo cusub ku haya Itoobiya iyo Addis Ababa maamulka ka dhisan. Saaka oo ugu dambeysa waxa weerar lagu qaaday gudoomiyaha Jabhada, Da’ud Ibsa, oo gurigiisa lagu weeraray xaalkiisana aan weli la hubin. Benishangul, Gumus, iyo ONLF waa xoogaga is- dhabarinaya welina aan waranka qaadan.

Raysal Wasare Abiy xayndaabka uu galay waxa kaliya uu kaga bixi karaa:
1. In uu ajandihii ahaa in qawmiyaduhu saldhiga u yihiin sii wada jooga Itoobiya uu dib ugu soo laabto
2. In uu qabto shirweyn wada tashi ah oo dib loo qiimeeyo qayaanada PP iyo xaal marinta umadaha uu RW rajadoodii laalay
3. In si shuruud la’an ah loo soo daayo maxaabiista haba ugu horeeyaan Jawer Maxamed, Garba Baqale iyo kuwo kale oo badan
4. In uu Ereteriya ka sasro Tigre isuna daayo Isaayas iyo Aduunka marka la xaalaynayo arimaha xaquuqal Insaanka.
5. In uu bal isyar dajiyo uu doorashooyinka dib u dhigo.

Intaas wixii dhaafsan waa masu’al aduunyo ku ciirtay.

Qoraalkii Faysal Rooble