Cunsuriyada TPLF ee ku wajahan Muslimiinta Soomaaliyeed

Odhaahda Maanta (Talk of the Town)

Nov. 10, 2020, Los Angeles

Qaybtan oon Soomaali ku badalay waxaan ka soo maan guuriyey maqaal dheer oo aan afka Ingriisiga ku qorey habeenkii Meles weerarka ku qaaday Soomaaliya December, 2006). Waxaan rabay in aan diwaan galiyo cunsurinimada u gaarka ah TPLF, gaar ahaan Soomaaali ku wajahan. Waatan qayb aan soo koobay. Waxa maqaalku ahaa “Malicious Meles May Have Killed Abulhaii Yusuf’s Presidency.” Maanta in diyaaradihii Muqdishu lagu garaacay 2006 Maqale la la dhacayo Ilaahay ayuun bay ka suurowdaa!

Laga soo bilaabo horaantii sagaashameeyadii, Mudane Meles Zenawi wuxuu si xeeladaysan ugu guuleystey inuu jahawareeriyo Soomaalida isaga oo isla markaasna kala furfurey Jamhuuriyadda Dimoqraadiga Soomaaliya. In kasta oo uu si cad u marin habaabinayo Soomaalida ku dag dagta ishoos dhiga shisheeyaha, waxa Meles ku guulaystay in uu aamminsan duwa dagan Soomaaliya iyo Ismaamulka Soomalida in Tigreegu saaxiib la yahay Soomaali uusan cadow ku ahayn. Hasa yeeshee, wax kasta oo uu ilaa hadda qabtay waa fal sheydaan shaqadiisa.

Tan iyo 1994, wuxuu xabsiyada u taxaabay kumanaan Soomaali oo safar ku maraya deegaanda Soomaalidu dagto oo aan waxba galabsan isagoo u maleegay been abuur argagixiso Islaami ah. Hal xabsi oo ku yaalo gudaha bariga gobolka Oromiya (oo u dhaw degmada Gara Mulata), kumanaan Soomaali ah ayaa lagu hayaa iyada oo aan wax dambi ah lagu soo oogin loona diiday in ay booqdaan eheladooda ama hay’adaha caalamiga ah. Maxaabiista waxaa lagu hayaa xaalado la mid ah mid uu maqlay ama ka akhriyay xabsiga Abu-Graib ee Ciraaq, ama qaar ka mid ah xadgudubyada naloogu bartay xabsiga Guantanamo ee Cuba.

Safar aan dhawaan ku aaday dalka Itoobiya, waxaan ka ogaaday ilo lagu kalsoon yahayna ii xaqiijiyeen in masuuliyiinta xabsiyada Itoobiya, oo inta badan Orthodox Christian Tigrayan ah, ay si aan dareen biniaadminim lahay ay ku qasbaan maxaabiista Soomaalida wax biniaadminimada ka baxsa, sada in ay “ku qasbidan maxaabiista inay Wudo ku sameeyaan kaadidooda,” ama ” iyagoo ku qasbaya inay daawadaan inta askarta Masiixiyiinta ah ay ku qoynayaan Quraanka barkadda saxarada dadka iyo kaadida.” Waa ficil ay ka barteen waxa Maraykanku ku sameeyo Maxaabiista Muslimiinta ah ee Ciraaq.

Markii la qabtay, maxaabiistaan, oo ka kala yimid dhammaan gobollada ku hadla af-soomaaliga, waxaa dhacday in ay ku safrayeen gudaha Itoobiya ama hareeraha xuduudaha ay wadaagaan. Mid ka mid ah maxaabiista ugu caansan wuxuu qaraabo la yahay Marxuum Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal, oo la soo qabtay isagoo safar shaqo ku jooga gudaha geyiga Soomaalida. Qaar kale waxay ka yimaadeen Bosaaso, Kismaayo, Burco, Hargaysa, Qabri Daharre, Baydhabo Jigjiga, Dirdhabi, iwm.
Taariikhda Jabhadda Xoreynta Dadweynaha ee Tigreega (TPLF) waxay ka mid ahayd ururada neofascist-ka ee ku saleysan isir nacaybka qowmiyadeed. Intaa waxaa sii dheer, nooc cidhiidhi ah oo ka mid ah waxbarista Kaniisadda Coptic (oo lagu midabeeyay goynta madaxa kaliya ee Tigreega ah ee taariikhda casriga ah ee Itoobiya, Negus Johannes, oo ah Mahdiga Suudaan) iyo Enver Hoxha Stalinist ee aragtida adduunka Marxist ayaa hagayay.

Kooxda TPLF innaba ma qarsan cunsirinimada ku aadan Soomaalida. Wareysigii 1991 ee Mudane Zenawi, oo markaa ahaa madaxweynaha dowladdii ku-meel-gaadhka ahayd ee Itoobiya (TGE), uu siiyey ruug-caddaaga muddada dheer ka ahaa suxufi arimaha Geeska Afrika, Sayid Khaliif ayaa wediiyey sida Meles u mareeyey Soomaalida arintoo faca weyn. Markii Mudane Khalifa uu weydiiyay sababta ay Soomaalidu u heshay in yar oo jagooyin ah (kaliya 4 kursi baarlamaani ah oo ka mid ah 500 oo meel) oo ka mid ah dowladihii ku-meel-gaarka ahaa ee ay samaysay kooxda guuleysatay ee TPLF iyada oo lagu beddelay halgankii dheeraa ee ay Soomaalidu ugu jirtay tobanka sano ee la-dagaallanka caddaalad darrada iyo cabudhinta Xabashida, Meles Zenawi si aan leex leexad lahayn ku jawaabay:

“Sababta aysan Soomaalidu boosas badan uga helin baarlamaanka kumeelgaarka ah waa iyadoo Soomaalidu aysan aqoon sida loo maamulo maxaa yeelay waa reer guuraa sidaa darteedna ma lahan xirfado ku filan.”

Allaha U Naxariisto Marxuum Mohammad Ugaas Abdi, naanaystiisuna ahayd Majeerteen oo si cagajiid ah u saxiixay axdiga kumeelgaarka asaga oo matalaya Jabhadii Xoreynta Soomaali Galbeed ee hada bur-burtay (WSLF), wuxuu mar aan San Deigo ku arkay ee sheegay “Meles waa cunsuri muran madoonta ah, ”ama“ Mr. Zenawi shaki la’aan waa cunsuriyad ilaa lafta.”

Maxay tahay, haddaba, cunsurigan aan u hayn wax ixtiraam ah Soomaalida, ha ku sugnaadeen gudaha Itoobiya ama Jamhuuriyadda Dimuqraadiga, si dhaqso leh ugu soo duulaan Soomaaliya, oy madaxdu daba boodayaan?

Faysal Rooble