Soomaaliya waa dal qani ah haddana dadkiisa ay ka gaajeysan yihiin.

Boqortooyada Ingariiska ( U.K) iyo Dalka Talyaaniga dhulkooda marka laysku daro waxaa ka weyn dhulka Jamhuuriyaddii Soomaaliya ee 60-kii midowdey.

Dhulka Boqortooyadda Ingariiska oo ka kooban afar dal oo midoobey, England, Scotland, Wales iyo Northern Ireland, bedka dhulkiisa waa 242,495 km2 , dhulka Soomaalida oo 3 loo qaybshey mid kamid ah ayuu la egyahay waxaana ku nool dad gaaraya 66 malyan (2019).

Dalka Talyaaniga bedka dhulkiisa waa 301,340 km2 waxaana ku nool 60, malyan iyo 35 kun qof. Dhulka Talyaaniga lama eka kala bar dhul Soomaalida.

Dhulka Talyaaniga iyo kan Boqortooyadda Ingariiska oo laysku darey waxaa ku nool 126 malyan dad ka badan. Bedka dhulka Soomaaliya waa 637,655 waxaana ku nool dad lagu qiyaaso 15 malyan oo jahli iyo qabiil isku diidan.

Waxaan haysanaa badda ugu dheer qaaradda Afrika. Dhul weyn oo beerashada ku haboon. 8 malyan hekter oo ugu yaraan sannadkii laba jeer la beerran karo.

Tirakoob Dowladdii Kacaanka sameystey 80-meeyadii, Soomaaliya waxaa ku noolaa xilligaas 5 malyan oo geel ah 27 malyan oo ari ah iyo 4 malyan oo lo’ ah. Hadda ma jiro tirakoob rasmi ah oo xoolaha Soomaalidu dhaqato ah laakiin waxaa xaqiiqo ah in xoolo badan weli wadanka lagu dhaqdo.

Sannadkii 2015 Soomaaliya waxey wadamada Khaliijka u dhoofisey 5 malyan oo ari ah iyadoo wadanku xaaladiisa amni weli xasiloonayn.

Gobollada Shabeellada dhaxe , Shabeelada hoose iyo Jubbada hoose keliya haddii si fiican oo cilmiyeysan loo beero waxaan awoodi karnaa in mudo yar gaarno isku filnaasho dhinaca cuntada weliba wadamada deriska nala ah iyo dibadda u dhoofino dalagyo kala duwan. Kaluunka waa il kale ee dhaqaalle. Xoolaha sidoo kale.

Soomaaliya uma baahna xitaa in Batrool laga qodo si aan horumar u gaarno. Waa ayaandarro weyn anaga oo dhulkaan ballaaran oo barwaaqada ah heysano in qaxooti noqono. In dadkeennu gaajo u dhintaan in mucaawino dibadda na loogaga keeno.

Waxaa kaloo ayaandarro ah in raashinka laga cuno dalka 80% dibada ka keensano xitaa qamadigii, basashii, toontii, baradhadii xitaa mararka qaar mooskii oo Kenya ka soo qaadano.

Jahliga ugu weyn waa qofka aan aqoon nicmada uu hayso kana gaajeysan. Dal waxaan haysanaa 100 malyan oo dad ah xitaa haddii ay u soo qaxaan si barwaaqo ah ugu noolaan karaan. Laakiin anigii ayaa cadow isku noqoney iskuna diidney in aan noolaano. Qaxootigeena aduunka meel walba laga nacey.

Dhul barwaaqo ah dadkiisuna ay gaajeysan yihiin.

Ilyas Mohamud Hussein