Taariikhyahannada iyo qorayaasha waxaa laga doonaya in ay soo saaraan qoraallo iyo buugaag ay ku xusayaan geesiyaashooda u soo halgamay dalkooda

Waxaa soo diyaariyay: Maxamed Xaaji Maxamed Xuseen (Maxamedeyn)

Qaybtii 4aad iyo halgankii S.Y.L., Xaaji Maxamed Xuseen, isagoo halgankaasi ku jiray ayuu sannadkii 1953kii waxbarasho jaamacadeed u aaday dalka Masar, wuxuuna galay kulliyadda sharciga ee jaamacadda AlAzhar AlShariif, wuxuu ku dadaali jiray intii uu ku jiray waxbarashadaasi sidii uu shacabka iyo dawladda Masar iyo waliba Soomaalidii degganayd dalka Masar uga dhaadhicin lahaa qiimaha ay leedahay xorriyadda iyo dhibaatooyinka uu gumeysigu ku hayo shacabka Soomaaliyeed iyo halganka xaqa ah ee ummadda Soomaaliyeed ay ku raadinayso gobannimadeeda.

Xaaji Maxamed wuxuu fursad u helay in uu idaacadda Masar ka sii daayo khudbooyin iyo barnaamijyo wacyi gelin ah oo taxane ahaa, kuwaasoo lagu wacyigelinaayay laguna guubaabinaayay shacabka Soomaaliyeed si ay u sii wadaan halgankooda xaqa ah ilaa ay ka tuuraan heeryada gumeysiga, gumeysiguna wuxuu u sheegi jiray in kadeedka iyo dhibka uu ku hayo shacabka Soomaaliyeed ka joojiyo, wuxuuna shaaca ka qaadi jiray falalka naxariisdarroda ah iyo shirqoollada uu ku hayo shacabka Soomaaliyeed.

Shacabka Soomaaliyeed ee waddaniyiinta ah waxay si joogto ah ula socdeen una dhegaysanyeen khudbooyinka iyo barnaamijyada uu Xaajiga ka sii deynayay idaacadda, gumeysigiina waxaa markaasi ku adkaatay sidii uu shacabka uga celin lahaa la socodka khudbooyinka Xaajiga, waxayna markii danbe keentay in shacabka Soomaaliyeed dhammaantood ay Xaaji Maxamed Xuseen u doortaan 28kii Agosto sannadkii 1957kii hoggaamiyaha xisbiga kaddib markii uu kaga guulaystay Aden Cabdulle Cusmaan oo isguna loo doortay ku xigeenka xisbiga.

Xaaji Maxamed Xuseen oo uu ku dhashay magaalada Muqdishow sannadkii 1917kii wuxuu waxbarashadiisa hore ku dhammaystay Muqdishow, wuxuuna aad ugu dadaalay barashada afka carabiga iyo diinta islaamka, wuxuuna ahaa nin markasta ku dadaalayay Soomaali weyn xataa gobolkii uu ka tirsanaa xisbi laga sameeyay lagana codsaday in uu ku soo biiro ayuu ka doorbiday Soomaali weyn.

Xaajigu waxay siyaasaddiisu salka ku haysay in dagaalka lagu sii wado gumeysiga Talyaaniga ilaa gacanta lagu dhigayo gobannimada,         wuxuuna qabay in aysan hal meel ku wada kulmi karin danaha Soomaaliya iyo danaha Talyaaniga.

Markii Xaajiga loo doortay hoggaamiyaha xisbiga ayaa xoghayihii xisbiga S.Y.L. wuxuu Xaajiga u diray saddex waraaqadood, isagoo ka dalbaday in uu dib ugu soo laabto Soomaaliya jagadii loo doortayna uu qabto, Aden Cabduule Cusmaana oo ahaa ku xigeenkiisa ayaa isaguna warqad u diray Xaaji Maxamed Xuseen wuxuuna ka dalbaday in uu joojiyo hujuumka iyo dagaalka uu ku hayo Talyaaniga, dalkana uu dib ugu soo laabto, bacdamaa ay shacabku doorteen.

Aden Cabdulle Cusmaan wuxuu ku yiri, warqaddii uu u diray Xaaji Maxamed Xuseen:

Walaal, Xaaji Maxamed Xuseen

Anigoo ka faa’idaysanaya fursadda aan warqaddan kuugu soo qorayo, waxaad iga guddoontaa hanbalyo kal iyo laab ah, waxaana shaki ku jirin in waddanka iyo shacabkuba aad u fidin doontid adeegyo weyn kaasoo lagaaga bartay daacadnimadaada, waxaana rajeynaya in aad iga aqbasho cudaddaarkayga ah xiriir la’aanta saacaddan ka hor si aan kuugu hanbalyeeyo munaasabada doorashada laguu doortay madaxtinimada xisbiga S.Y.L.

Sannooyinkii ugu danbeeyay ee doorashadii maamuleed iyo siyaasadeed kaddib waxay Soomaaliya ku tallaabsatay ujeeddooyin loo riyaaqay waana gobannimo, waxayna marxaladdan u baahan tahay degganaansho dheeraad ah ee gudaha ah lana wado dadaalka loogu jiro helitaan gobannimo taam ah, taasina waxay ku imaan kartaa innagoo kasbana dhammaan shucuubta dawladaha ku jira qaramada midoobay, sidaas daraadeed Soomaaliya wax maslaxad ah uguma jirto in ay cadow ku yeelato reer galbeedka iyo reer bariga midna.

Ra’yigayga shakhsiga ahi wuxuu yahay in aan ku socono siyaasaddaas xataa marka aan helno gobannimadeena, maanta waxaa waajib innagu ah in aan arrimaheena ka fekerno oo cidna aanan dacaayad ka faafin, sidaas daraadeed qof kastoo Soomaali ah oo caqli fiican lihi waa in uu ogaadaa waxa uu ku hadlayo gaar ahaan hadduu ka tirsan yahay shakhsiyaatka mas’uulka ka ah waddanka.

Walaal, waxaan rajeynayaa in aad iga oggolaato in aan ku baro in hadallada aad ka sii deyso idaacadda Masar aysan wax maslaxad ah ugu jirin Soomaaliya in ay dhibaato u keento mooye, waxay abuuraysaa murugo iyo xumaan oo aan ka baqayno in ay carqalad ku noqdaan rajada iyo himilooyinka shacabka Soomaaliyeed.

Hadallada aad idaacadda Masar ka sii dayso iyo warqaddii aad u soo dirtay golaha dhexe ee xisbiga S.Y.L. si loogu qaybiyo ka qaybgalayaasha waxaad ku weerartay Talyaaniga iyo reer galbeedka, inkastoo hadallada aad sheegto ay sax yihiin kana hadlaysid xaqiiqo taariikheed, haddana dan nooguma jirto in aan imminka soo noolayno, maxaa yeelay waxay kalsoonidarro iyo xumaanba ku reebaysaa nafsadda dadka Talyaaniga ah oo doonaya in ay Soomaaliya ugu shaqeeyaan degganaansho xilliga ay Soomaaliya xorta tahay.

Dacaayadda cadowtinimada ah ee aad kula kacayso galbeedka waxay noo arki karaan in aan ku socono khadka shuuciyadda oo ay keenayso caaqibo aan la mahdin.

Ugu danbayn waxaan si walaaltinimo ah kaaga codsanayaa in aad joojiso in aad cidna ku hujuumin idaacadda iyo qoraalka, maxaa yeelay taasi ma’ahan wax wanaagsan kuna soo laabo dalka sida ugu dhaqsaha badan.

Aden Cabduulle Cusmaan

5tii Sebtember 1957, waa inoo berri iyo qaybtii 5aad inshaa Allah.

Facebook: Maxamed Xaaji Maxamed Xuseen Maxamedeyn

Whatsapp: 0685732185

Halkan hoose riix kalana soco qaybtii 1aad:

http://www.somaliweyn.org/2020/05/06/halgankii-s-y-l-iyo-geesiyaashooda-u-soo-halgamay-sidii-ay-dalkooda-uga-xorrayn-lahaayeen-gumeystaha

Halkan hoose riix kalana soco qaybtii 2aad:

http://www.somaliweyn.org/2020/05/08/halgamayaashii-dhabta-ahaa-waxaa-lagu-beddalay-kuwo-dhalanteed-ah-taariikh-been-ahna-waa-loo-sameeyay-dhallintiina-wey-wareereen

Halkan hoose riix kalana soco qaybtii 3aad:

http://www.somaliweyn.org/2020/05/10/intii-taallooyin-loo-suri-lahaa-halgamayaasha-waxaa-ka-wanaagsan-in-dhallinta-soo-koraysa-la-baro-taariikhda-halgamayaashooda-dhabta-ah