Soap, Alcohol & Quarantine: WHO iyo Islaamka yaa ku horeeyay in Saddexdaa loo isticmaalo ka hortagga Corona Virus.

Runta aan ka hadalno, Taariikhdana yaan laga been sheegin. Markuu yimid Codurka COVID 19, WHO iyo Heyadaha Caalamku waxa ey na fareen in aan Gacmaha Saabuun ku dhaqno, in la isticmaalo Jeerimi dilaha “disinfectant” iyo in Dadka la karaantiilo oo isku socodka la yareeyo. Saddaxdaa intee laga soo xigtay.

1.Soap.

Saabuun, inkasta oo Babylon tii hore ee Ciraaq ey isticmaali jireen Islaamka ka hor. Hadana waxaa la horuumariyay waqtigii loo yaqiin Casirigii Dahabiga ee Islaamka. Sida ku cad Buuga la tarjumay ee ” the book of Medical encyclopedia ” ee uu qoray Caalimkii Islaamka ee Reer Persia ,Abubakar Mohamed Ibn Zakariya( 845-920). ( F.S: 1& 2aad).

Calimkaa Cilmiga Fisikiska, kimistariga iyo Xiddigaha caanka ku ahaa, ayaa yiri: Saabuunta waxaa loo isticmaali jiray, in Jirka looga nadiifiyo Jeermiga.

Saabuunta oo Nuucya badan leh ayaa lagu sameeyn jiray Dalka Syria loona dhoofin jiray Wadamada yurub oo aan waqtigaa laga aqoon Saabuunta, Biyaha oo kaliya ayeyna ku meyran jireen, arrintaa waxaa u markhati kacay Reer Galbeed badan.

(( intaa haka faa’iideysteen Dhalinyarada Baraha bulshada ku qoro. Gacmaha Saabuun isga meyr )).

2.Alcohol.

Markii ugu horeeysay waxaa lagu isticmaali jiray Ilbaxnimadii ( Indus Valley Civilization ) laakin waa cabi jireen ee Daawo ahaan uma isticmaali jirin. Markii ugu horeeysay ee loo Isticmaalo Daawo ahaan “Disinfectant”, waxa ey aheyd Casrigii Dahabiga ee Islaamka Qarnigii 10aad. Sida ku cad Buuga Al – Hawi ee uu qoray isla qoraaga sare Abubakar oo Reer Galbeedku u yaqaaniin “Al Razi the persian”.

waxa uu leeyahay Markii ugu horeysay ee Alkoolo loo isticmaalo ka hor qaliinka Dadka iyo kadib, waxaa lagu isticmaalayo Isbitaalkii Baqdaad ee la dhistay Sannadkii 805 waqtigii Khaliifkii Haaruun Al-Rashiid.

Kalmadda Alcohol, Reer Galbeedku waxa ey ka soo qaateen kalmadii asalka aheyd ee Carabtu uu taqiin ee (Al- kuhul).

3.Quarantine, Quarantena ama Karaantiil.

Caalimkii weynaa ee Islaamka Ibnu Sina (980-1037) Reer Persia ee ku caan baxay Daawada ,Falsafadda, iyo chemistry ( F.S: 3 & 4aad). ayaa markii uu dilaacay Cudur halisa oo deegaankiisa ku fiday ,ayuu faray in Dadka gooni loo karaantiilo 40 Cisho oo loo yaqiin ( Al-Arba’iniya). Ganacsatadii Reer yurub ee ka timid “Venice” ayaa markii ey ku noqdeen Talyaanigu waxa ey gudbiyeen fikirkaa, kadibna markii uu yurub ka dilaacay Cudurkii loo yaqiin ” Black death” geerida Madoow Qarngii 14 aad & 15aad, ayaa la yiri Dadka 40 Cisho hala xayiro, Xattaa Maraakiibta wadamada kale ka timaad 40 Cisho ayaa lagu xayiri jiray Badda inta eyna Dekada ku soo xiran. Kalmada Af Talyaaniga ee “Quarantena” oo macnaheedu yahay 40 ayaa Halkaa ka timid oo caalamkuna u yaqaan ” Quarantine” anaguna karaantiil.

Xasuus.

Markii aan Baadiyaha joogay waxaan aqiin meel lagu magacaabo “Burka Karaantiil”. waqtigii isticmaarka ayaa waxaa dilaacay ” cudurka Furuqa” Isticmaarkuna Baadiyaha ma tageeyn. Culumadii Deegaanka oo uu ka mid ahaa Sh.Ibrahim yare, ayaa Dadka faray in Dadka uu ku dhaco Cudurka Furuqu la isagu geeyo Buurtaa, si Dadka kale ey uga badbaadaan, Buurtaa oo ilaa hadda loo yaqaan Buurta Karaantiil.

Run ahaantii ka hortaga Cufurada fido WHO waxaa uga horeeyay Islaamka.

FG: Arragtidaada xur ayaad u tahay, wixii ka dhiman ku dar, wixii ka khaldana ka sax.

Qore: Yahya Amir